ถีบเสือพับฉายเดี่ยวเที่ยวตลาดน้ำวัดหัวกระบือ-บ้านคุณกะลา

[oiltrips]

วกกลับมาทางเดิมไปสู่คลองสนามชัยเข้าตัดกับคลองหัวกระบือ อยู่ไม่ไกลมาก คลื่นน้ำเรียบไม่มีระลอกซัดค่ะ

[oiltrips]

ล่องเที่ยวตามริมคลองสนามชัย นั่งสบายไม่เจ็บตูด (เรือน่ะไม่มีเบาะนั่งหรอกค่ะ) กินลมชมวิว และถ่ายรูปได้สบายค่ะ

[oiltrips]

ไกด์น้อยบอกว่า แถวนี้เคยมีควายป่าเยอะมากินหญ้าตรงนี้ ในนิราศสุนทรภู่ เคยเดินผ่านทางเรือด้วยกัน

ประวัติคลองสนามชัย คลองหัวกระบือ และวัดหัวกระบือ

"หัวกระบือกบินทรราชร้า รณรงค์แลฤา
ตัดกบาลกระบือดง เด็ดหวิ้น
สืบเศียรทรพีดง คำเล่า แลแม่
เสมอพี่เด็ดสมอดิ้น ขาดด้วยคมเวร"
(นิราศนรินทร์)

โคลงนิราศนรินทร์บทนี้ เป็นบทที่มี “เสียงกวี” โอ่อ่าที่สุดอีกบทหนึ่งซึ่งเป็นที่ยกย่องอย่างสูง นายนรินทรธิเบศร์ เดิมชื่ออินรับราชการเป็นมหาดเล็กฝ่ายพระราชวังบวรได้รับพระราชทานยศเป็นหุ้มแพรมีบรรดาศักดิ์เป็นนายนรินทรธิเบศร์ แต่งหนังสือโคลงเล่มนี้เมื่อคราวตามเสด็จสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์เสด็จยกกองทัพหลวงไปปราบพม่าข้าศึกซึ่งยกลงมาตีเมืองถลางและเมืองชุมแพร เมื่อต้นรัชกาลที่ ๒ ในปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๕๒ โดยเส้นทางน้ำเข้าคลองด่านแล้วผ่านย่าน “หัวกระบือ”

ปัจจุบันนี้บ้านหัวกระบือมีคลองหัวกระบือ และวัดศรีษะกระบือ (แต่ชาวบ้านยังคงเรียกวัดหัวกระบือ) อยู่ในแขวงท่าข้ามเขตบางขุนเทียน กรุงเทพฯ มีทางแยกจากถนนสายธนบุรี-ปากท่อตรงกิโลเมตรที่ ๗ ไปชายทะเลบางขุนเทียนผ่านเข้าบ้านหัวกระบือได้สะดวก นอกจากโคลงนิราศนรินทร์แล้ว ยังมีโคลงนิราศตามเสด็จทัพลำน้ำน้อย ของพระยาตรัง กล่าวถึงอีกดังนี้

"งามเงื่อนสุวภาพสร้อย สาวโสมบูรณเอย
เศียรกระบือระบือนาม แนะด้าว
ไฉนนุชลบฤาโฉม เฉลิมโลกย์
เฉกเฉนงเสี่ยวไส้ย้าว ยอกทรวง"
(พระยาตรัง)

เมื่อสุนทรภู่ลอยเรือเข้าคลองด่านจะไปเมืองเพชรบุรี ครั้นผ่านย่านหัวกระบือจึงเขียนนิราศเมืองเพชรไว้ตอนหนึ่งว่า

"ถึงศรีษะกระบือเป็นชื่อย่าน
ระยะย่านยุงชุมรุมขมเหง
ทั้งกุมภากล้าหาญเขาพานเกรง
ให้วังเวงวิญญาณ์เอกากาย
ถึงศิษย์หามาตามเมื่อยามเปลี่ยว
เหมือนมาเดี่ยวแดนไพรน่าใจหาย
ถึงศรีษะละหานเป็นย่านร้าย
ข้างฝั่งซ้ายแสมดำเขาทำฟืน"
(สุนทรภู่)

“วรรคสุดท้ายที่ว่า ข้างฝั่งซ้ายแสมดำเขาทำฟืน” นั้นทุกวันนี้มีบ้านแสมดำอยู่ทัดจากปากคลองหัวกระบือลงไป นอกจากนี้นิราศแท่นดงรังสำนวนสามเณรกลั่น(ประมาณพ.ศ. ๒๓๗๖) ยังกล่าวถึงหัวกระบือว่า

"ถึงศรีษะกระบือเป็นชื่อย่าน
บิดาท่านโปรดเกล้าฯเล่าแถลง
ว่าพญาพาลีซึ่งมีแรง
เข้ารบแผลงฤทธิ์ต่อด้วยทรพี
ตัดศรีษะกระบือแล้วถือขว้าง
ปลิวมากลางเวหาพนาศรี
มาตกลงตรงย่านที่บ้านนี้
จึงเรียกศรีษะกระบือเป็นชื่อนาม"
(นิราศเณรกลั่น)

เมื่อพิจารณาโคลงนิราศนรินทร์ และกลอนนิราศสามเณรกลั่นจะเห็นที่มาของชื่อย่าน “หัวกระบือ” นั้นมีความหมายสอดคล้องกันว่าเกี่ยวข้องกับรามเกียรติ์ ตอนปราบทรพี แล้วพาลีตัดหัว(ควาย) ทรพีขว้างไปตรงที่ย่านหัวกระบือนี้ ดังนั้นจึงมีชื่อว่าวัดหัวกระบือ แต่ภายหลังกันเรียกว่าศรีษะกระบือ แต่ตำนานการสร้างวัดศรีษะกระบือที่เอกสารขอกรมการศาสนา(๒๕๒๖) บันทึกจากปากคำของชาววัด และชาวบ้านนั้นมีสาระสำคัญเกี่ยวข้องกับขุนช้างขุนแผนช่วงต้น ๆ เรื่องที่ว่าสมเด็จพระพันวษาโปรดประพาสป่าล่าควายป่า และบรรดาควายป่าถูกขุนไกรซึ่งเป็นบิดาของพลายแก้ว(ขุนแผน) ฆ่าตัดหัวลงเป็นจำนวนมาก สมเด็จพระพันวษาจึงโปรดให้สร้างวัดขึ้นไว้แล้วให้ชื่อว่าวัดหัวกระบือ หรือวัดศรีษะกระบือ

จากลักษณะนิทานประจำถิ่นที่แตกต่างกันนี้ จะเห็นว่านิทานที่เกี่ยวข้องกับรามเกียรติ์นั้นพยายามจะบอกความเป็นมาของบ้านหรือหมู่บ้านในย่านนั้นๆ ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นแต่นิทานที่เกี่ยวข้องนั้น คือ ขุนช้าง ขุนแผน บอกมูลเหตุการสร้างวัด อันน่าจะเกิดขึ้นมาคราวหลังมาแล้วย่านหัวกระบือมีคลองหัวกระบือแยกออกไปจากเส้นทางคลองด่านหรือคลองสนามชัยที่ต่อเนื่องเป็นคลองมหาชัย ทุกวันนี้จึงดูราวกับว่าคลองหัวกระบือเป็นทางนำสาขาของคลองด่าน เกี่ยวกับคลองหัวกระบือนี้ อาจารย์ทิวา ศุภจรรยา รองศาสตราจารย์ ประจำภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายว่าเมื่อตรวจมณฑลแผนที่กรุงเทพฯสมัย ร.ศ. ๑๒๐ (พ.ศ.๒๔๔๔) แล้วปรากฏว่าทั้งคลองด่าน คลองสนามชัย และคลองวัดหัวกระบือ เป็นคลองเดียวกัน และต่อเนื่องกันลงไปทางทิศใต้ และมีลักษณะภูมิประเทศและเส้นทางน้ำที่เป็นหลักฐานให้เชื่อว่าเป็นเส้นทางน้ำเก่าที่ติดต่อทะเลได้ ฝั่งทะเลในอดีตจะอยู่ลึกเข้ามาในแผ่นดินแถว ๆ ปลายคลองหัวกระบือปัจจุบันเป็นที่ตั้งหมู่บ้านลูกกระบือ และเมื่อชายฝั่งทะเลลดลงมาที่ตำแหน่งปัจจุบัน จึงได้มีการขุดคลองขุดราชพินิจใจต่อจากคลองหัวกระบือติดต่อกับทะเล แต่ในรายละเอียดที่จะให้ทราบว่าฝั่งทะเลที่อยู่ลึกเข้าไปในแผ่นดินตรงช่วงเวลาที่ใช้คลองด่าน คลองสนามชัย และคลองหัวกระบือเป็นเส้นทางเข้าสู่ทะเลเมื่อใดนั้น ยังคงต้องศึกษาในรายละเอียดต่อไป ความเห็นของอาจารย์ทิวา ศุภจรรยา สอดคล้องกับแผนที่กรุงศรีอยุธยาที่ยุโรปเขียนขึ้นครั้งแรกในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง และคัดลอกกันต่อมาในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ ดังได้มีพิมพ์รวมอยู่ในจดหมายเหตุของลาลูแบร์แผนที่กรุงศรีอยุธยาของลาลูแบร์ ระบุเส้นทางคลองด่านเชื่อมโยงแม่น้ำเจ้าพระยาที่บางกอกกับปากแม่น้ำท่าจีนไว้เป็นเส้นเดียวกัน แล้วพยายามที่จะบอกตำบลบ้านที่อยู่บนเส้นทางคลองด่านนี้ด้วยอักษรโรมันว่า BANGUEBEUZ / BANGUEBEUX ซึ่งดูเหมือนจะใกล้เคียงกับชื่อย่าน “หัวกระบือ” มากที่สุด ซึ่งถ้าหากเป็นเช่นนี้จริงแล้วก็หมายความว่าคลองหัวกระบือก็คือคลองเดียวกับคลองด่านนั่นเอง

ต่อมาภายหลังเมื่อมีการขุดคลองลัดโคกขามในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าเสือและสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ จึงทำให้คลองหัวกระบือเป็นเส้นทางสาขาที่แยกออกไปต่างหากนอกจากนี้แล้วซากศิลปกรรมที่วัดศรีษะกระบือซึ่งอยู่ลึกเข้าไปในคลองหัวกระบือทุกวันนี้อันถือได้ว่านอกเส้นทางคลองด่านนั้น ล้วนเป็นสิ่งที่ทำขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาก็ยิ่งชวนให้เชื่อถือว่าก่อนหน้านี้จะมีคลองลัดโคกขามนั้น

การเดินทางเรือจะต้องใช้เส้นเก่าที่ผ่านเข้าไปทางคลองหัวกระบือเกี่ยวกับซากศิลปกรรมที่ยังหลงเหลืออยู่ที่วัดศรีษะกระบือ ที่วัดศรีษะกระบือนั้น มีบันทึกอยู่ในหนังสือชุดจิตรกรรมฝาผนังประเทศไทยเรื่อง “จิตรกรรมสมัยอยุธยาจากสมุดข่อย” (สำนักพิมพ์เมืองโบราณ: พฤษภาคม ๒๕๒๘) โดยสรุปว่า หลักฐานโบราณคดีที่ยังเหลือพอจะกำหนดอายุของวัดได้ มีเพียงเสมา เจดีย์ และสมุดข่อย

[oiltrips]

ชมวิถีชีวิตชาวบ้านทำอาชีพค้าขายปลา

[oiltrips]

ตรงนี้มีแยกสุดทางสองทางคือ ทางซ้ายหันไปออกสู่ทะเลได้ ๓ กิโลเมตร และทางขวากลับเข้าสู่ท่าน้ำวัดหัวกระบือเดิม ที่เรียกว่า "คลองหัวกระบือ"

ฉันว่าเมื่อไหร่มีเวลาเหมาเรืออีกจะไปสำรวจออกสู่ทะเลบางขุนเทียนให้ได้ ต้องไปคุยราคาเหมาเรือก่อนว่าขับไปได้มั้ยค่ะ

[oiltrips]

ชมทัศนียภาพบ้านเรือนริมน้ำ

[oiltrips]

ผ่านต้นไทรมีรากไม้ยาวสีแดงชุก มีอายุร้อยกว่า และเป็นสิ่งศักดิสิทธิ์ของชาวบ้าน และมีนั่งพักผ่อนใต้ต้นไม้ด้วย ฉันถามว่าแถวนี้มีผีหลอกมั้ย??? ทำเอาไกด์น้อยสะดุ้งโหยง "ผม...ไม่รู้ครับ"

[oiltrips]

...เดี๋ยวก่อน..หยุดจอดตรงนี้ ฉันตะโกนสั่งคนขับเรือจอดช้าๆ จึงเอ่ยขอถ่ายจับภาพตัวอะไรที่โผล่ขึ้นผิวน้ำน่ะ "เอ๊ะ ไม่ใช่จระเข้หลงคลองเรอะ" ไกด์น้อยบอกว่าเป็น "ตัวเงินตัวทอง" ชอบมากินปลาในน้ำน่ะ

[oiltrips]

ล่องไปตามคลองหัวกระบือ เป็นทางสัญจรของชาวบ้าน

[oiltrips]

ชมบ้านเรือนไทยริมน้ำ

[oiltrips]

รอบทั่วเกาะเล็กๆ ในวัดหัวกระบือได้เต็มอิ่มสุขดี ใช้เวลาเกือบ ๔๐ นาที แล้วมาถึงท่าน้ำวัดหัวกระบือ นับว่าเป็นจบทริปแล้วค่ะ

[oiltrips]

เมื่อจบทริปล่องเรือรอบเกาะหัวกระบือเสร็จ แล้วไกด์น้อยบอกว่า "ขอขอบคุณที่มานั่งเรือครับ" ยกมือไหว้กัน ฉันก็ไหว้ทั้งคนขับเรือด้วยกัน บอกว่าคราวหน้าจะมาเที่ยวอีกค่ะ

การใช้บริการนั่งเรือล่องคลองหัวกระบือ มีให้หลายลำเล็ก ลำใหญ่ รองรับคนเดียวและหลายคนไม่ถึงสิบคนก็ได้ ต่อรองราคาในถูกดี นับเป็นการช่วยท่องเที่ยวกระจายเงินให้ชาวบ้านมีรายได้มากขึ้นค่ะ

[oiltrips]

ขึ้นบกมาช้อปปิ้งของกินของแกล้มให้มีเลือกหลายอย่าง ราคาไม่แพงค่ะ

[oiltrips]

เชิญเลือกซื้อของฝากติดมือกลับบ้านค่ะ

[oiltrips]

ฉันตามไปหาแพะตัวนี้ พบว่าเป็นสัตว์เลี้ยงที่ได้รับไถ่ชีวิตฝากไว้ที่วัดหัวกระบือ สามารถปล่อยเดินเพ่นพ่านในตลาดน้ำได้อย่างไม่มีใครไล่หรอกค่ะ