ถาม :
อยากรู้จังเลยว่า vo2max คืออะไร มีความสำคัญต่อนักกีฬาจักรยานอย่างไร และช่วยอธิบายและแสดงวิธีการหาค่าและตารางค่า vo2max
ตอบ :
ค่า VO2max คือ ค่าที่บ่งบอกถึงความสามารถของร่างกายในการนำออกซิเจนไปสันดาปใช้ในการเผาพลาญพลังงาน
พลังงานที่ใช้จะมาจาก 2 ระบบหลักๆคือ
ระบบAerobic ก็คือระบบที่ต้องใช้ออกซิเจนในการสันดาปให้เกิดพลังงาน
ระบบ Anaerobic ก็คือระบบที่ไม่ใช้ออกซิเจนในการสันดาปให้เกิดพลังงาน แต่จะใช้พลังงานจากแหล่งอื่นๆเช่น CP(Creatine Phosphate) Glycolysis ซึ่งระบบแอนแอโรบิคนี้จะให้พลังงานในระยะเวลาที่สั้น
ดังที่ได้ทราบกันแล้วว่าระบบแอโรบิคนั้นจะใช้ออกซิเจนในการทำให้เกิดเป็นพลังงาน หรือคนไทยแปลว่า การกำซาบออกซิเจนนั้นเอง เมื่อมีออกซิเจนเข้ามาเกี่ยวข้อง ในกีฬาจักรยานซึ่งจะต้องใช้ระยะเวลาในการปั่นที่นาน ดังนั้นระบบพลังงานหลักจึงเป็นระบบแอโรบิคซะเป็นส่วนใหญ่ VO2max ก็คือค่าที่บ่งบอกประสิทธิภาพการทำงานของระบบแอโรบิค(ใช้ออกซิเจน) นั่นเอง
วิธีการหาค่า VO2max
แบ่งได้เป็น 2 แบบ คือ
1. การหาแบบทางตรง (Direct Method) โดยอาศัยเครื่องวิเคราะห์แก๊ส โดยให้ทำงานจนถึงระดับที่หมดแรง และดูค่าต่างๆ ประกอบ เช่นค่า RQ,HR etc..
2. การหาแบบทางอ้อม (Indirect Method) โดยใช้การสร้างขั้นตอนของการทดสอบขึ้นมา เช่น การทำออสตรานด์เทสต์ คูเปอร์เทสต์
ถาม :
1. นักจักรยานที่ใช้พลังงานใน 1 stage มากนั้นดีหรือไม่?
2. ถ้านักจักรยานที่มี VO2Max น้อย แต่ในขณะแข่งขันจริงสามารถใช้พลังงานหรือออกซิเจนได้เท่ากับนักจักรยานที่มี VO2Max มากกว่าแล้ว จำเป็นหรือไม่ที่ต้องพัฒนานักจักรยานที่มี VO2Max น้อย?
3. เทคนิคในการแข่งขันมีข้อดีต่อตัวนักจักรยานเองหรือต่อทีมมากกว่ากัน?
ตอบ :
1. ในการแข่งขันจักรยานนั้นเราอาจจะแบ่งช่วงของพลังงงานหยาบๆได้ 2 แบบ คือ
1.1 ช่วงการแข่งขัน
1.2 ช่วงการฟื้นสภาพ Recovery
ที่ถามว่าพลังงานที่ใช้ใน 1 เสตจ มากนั้นดีหรือไม่อันนี้ผมว่ามันก็มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวกข้องนะครับ เราไม่สามารถควบคุมการใช้พลังงานของนักกีฬาได้ เพราะมันมีปัจจัยต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นลักษณะของภูมิประเทศ แรงลม เทคนิคในการขี่ รูปแบบของการแข่งขัน เป็นต้น แต่เราต้องมาคิดว่าจะทำอย่างไรให้นักกีฬามีการฟื้นสภาพให้ได้เร็วที่สุด และเวลาแข่งขันนั้นใช้พลังงานน้อยที่สุด มีการสะสมพวกไกลโคเจน ATP-CP ในกล้ามเนื้อให้ได้มากที่สุด ปัจจัยที่สำคัญก็คือ
-รูปแบบของการฝึกซ้อม
-สรีรวิทยาการกีฬา
-เทคนิค และ แทคทิค
-โภชนาการ
และสิ่งสุดท้ายคือจิตวิทยาการกีฬา จะทำอย่างไรให้นักกีฬานั้นสามารถเค้นพลังที่แฝงอยู่ภายในตัวตนของนักกีฬาออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่ในสถานการณ์คับขัน เช่น ใกล้เข้าเส้นชัย หรือหนีออกจากกลุ่ม
2.ถ้านักกีฬามี Vo2maxน้อยแต่ขณะแข่งจริงสามารถใช้พลังงานออกซิเจนได้เท่ากับนักจักรยาน เราจะดูกันที่ 2 ส่วนอันแรกคือปริมาณออกซิเจนที่นำเข้าไป อันที่ 2 ก็คือการลำเลียงออกซิเจนไปยังกล้ามเนื้อและอวัยวะเป้าหมาย แต่วิธีการในปัจจุบันนั้นการวัด VO2max นั้นจะเป็นวิธีการแบบ Indirect คือเราไม่สามารถวัดที่กล้ามเนื้อหรืออวัยวะเป้าหมายได้ เราได้แต่ทำการวัดที่ปลายท่อกล่าวคือเมื่อมีการทดสอบ VO2max นั้นเราจะเอาเครื่องวิเคราะห์แก๊สไปวัดที่บริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนก๊าซระหว่างสิ่งแวดล้อมกับร่างกายก็คือปากและจมูกของเราดังนั้นค่า VO2max ก็มาจาก 2 กระบวนการที่กล่าวมาขั้นต้นดังนั้นนักกีฬาจักรยานควรมีการพัฒนา VO2max ให้อยู่ในระดับสูงเพราะนั่นคือประสิทธิภาพการทำงานของร่างกายแบบใช้ออกซิเจน
การทำงานของร่างกายแบบไม่ใช้ออกซิเจนด้วยนะครับ เช่นการทำให้กล้ามเนื้ออดทนต่อกรดแลคติกที่เกิดขึ้น หรือการกำจัดกรดแลคติกของร่างกาย ก็ควรที่จะทำให้มีประสิทธิภาพด้วยเช่นกัน
3. เทคนิคในการขี่มีข้อดีต่อตัวนักจักรยานเองหรือทีมมากกว่ากัน
อันนี้มันพูดยากนะครับ ต้องขึ้นอยู่กับสถานการณ์และปัจจัยต่างๆด้วยแต่ในความคิดของผมแล้วนั้นผมว่ามีผลทั้งคู่เลย ตัวอย่างที่มีผลต่อนักจักรยานเองก็คือ Belli A (2002) ได้ทำการศึกษาของการถีบจักรยานที่มีผลต่อการใช้พลังงานของร่างกาย มีผลต่อทีมก็เช่น การหลบลม หรือการขี่แบบ เอชรอน การขี่แบบเอชรอนจะเป็นเทคนิคในการแข่งขันรูปแบบหนึ่งเพื่อที่จะทำให้หัวหน้าทีมไม่ต้องออกแรงมากในช่วงแรก ทำให้ยังมีแรงเหลือที่จะฉีกออกจากกลุ่มในช่วงสุดท้าย แต่สิ่งที่จะทำให้นักกีฬานั้นมีเทคนิคในการแข่งขันที่ดีหรือไม่ดีก็ขึ้นอยู่กับการฝึกซ้อม
ปัจจัยทางชีวกลศาสตร์ เทคนิคการ Modify รถ และเพื่อนร่วมทีมที่สำคัญ
ถาม :
1. ถ้าเช่นนี้ นักจักรยานที่มี VO2Max มาก แสดงว่าเก่งใช่หรือไม่?
2. วิธีการวัด VO2Max ในปัจจุบัน ใช้ไม่ได้?
3. เปรียบเทียบกับรถยนต์แล้ว ถ้านักจักรยานสามารถเก็บพลังงานไว้ใช้ก่อนเข้าเส้นชัย (มีน้ำมันเหลือในถังมาก) หมายความว่าขณะแข่งมีการใช้พลังงานอย่างคุ้มค่า มีความได้เปรียบเชิงกลสูง ก่อนเข้าเส้นชัยก็จะดึงน้ำมัน (พลังงาน) มาใช้ได้เต็มที่ ซึ่งมันไม่เห็นจะเกี่ยวกับการที่แต่ละคนมี VO2Max สูง (เครื่อง CC สูง) ตรงไหนเลย ผมเข้าใจถูกหรือเปล่าครับ?
ตอบ :
1. VO2max มิใช่คำตอบสุดท้ายของนักจักรยานที่จะบอกว่าเก่งหรือไม่เก่งนะครับ ยังมีปัจจัยอีกหลายอย่างที่เข้ามาเกี่ยวข้อง ดังนั้นนักกีฬาที่ มี VO2max สูงไม่ได้แปลว่าเก่งเสมอไปเพราะ VO2max นั้นเป็นเพียงแค่ตัวที่บ่งบอกถึงความอดทนแบบใช้ออกซิเจนเท่านั้นเอง โดยธรรมชาติของนักจักรยานนั้นการแข่งขันจักรยานทางไกลชื่อมันก็บอกอยู่ว่าทางไกล ก็แสดงว่าระบบพลังงานหลักก็คือแอโรบิค ระบบแอโรบิคใช้อะไรเป็นต้นตอของพลังงานก็คือ ไขมันนั่นเองแต่ไขมันจะต้องใช้ ออกซิเจนในกระบวนการออกซิเดชั่นจึงจะได้พลังงานออกมา VO2max เป็นเพียงแค่ส่วนหนึ่งในนั้น นอกจากนักกีฬาจะมี VO2maxสูงแล้ว ยังจะต้องมี AT (Anaerobic Treshold) ที่สูงด้วย จุด AT ถ้าพูดกันง่ายๆก็คือจุดที่มีความสมดุลของกระบวนการสร้างกรดแลคติคและการนำไปใช้ จึงไม่เกิดการสะสมของกรดแลคติค ความอดทนของระบบแอนแอโรบิคที่ดีด้วย
2.เรื่องของวิธีการวัด VO2max นั้นคงไม่มีวิธีการใดที่จะวัดได้ค่าที่ตรงและแม่นยำมากที่สุด แต่มันขึ้นอยู่กับ วิธีการและ โปรโตคอลที่ใช้ในการวัดต่างหาก ค่าที่ได้นั้นจะเป็นค่าที่ใกล้เคียงมากที่สุด แต่จะแม่นยำ 100 เปอร์เซ็นต์ก็คงเป็นไปไม่ได้ ตอนนี้ที่น้อง Hank Armstrong ใช้อยู่ก็คือ การวิเคราะห์ ทาง Metabolic โดยใช้ เครื่องวิเคราะห์แก๊ส ส่วนโปรโตคอลที่ใช้ขออุบเป็นความลับนะครับเนื่องจากเป็นเครื่องมือหากินเฉพาะตัว
3. เท่าที่ทำการทดสอบนักจักรยานอาชีพด้วยกันแล้ว นักกีฬาจักรยานอาชีพระดับของเทคนิคและแทคทิคนั้นไม่มีความแตกต่างกันมากนัก ดังนั้นถ้าคุณจะทำงานวิจัยเกี่ยวกับทางด้าน Biomachanic ก็ควรที่จะเลือกนักกีฬาในระดับสุดยอด Elite เพื่อที่จะได้ไม่เกิด Trial Error จากระดับของเทคนิค แทคทิค และสมรรถภาพของนักกีฬา
สำหรับในส่วนของVO2maxก็พอเป็นไปได้ในเรื่องของ VO2max ที่เท่ากันแต่จุดเริ่มล้า AT ต่างกัน อย่างไรก็ตามคนที่มี VO2max ถ้าหากฝึกในเรื่องของ AT ควบคู่ไปด้วยก็จะทำให้ค่าจุดเริ่มล้านั้นสูงกว่าคนที่ไม่ได้ฝึกในเรื่องของ AT ดังนั้นนักกีฬาที่มี VO2max สูงจุด AT ก็จะสูงขึ้นตามไป
ปล..ภาพการทดสอบสมรรถภาพตามแผนการดำเนินการโครงการพัฒนาศักยภาพนักกีฬาจักรยานอาชีพสู่ความเป็นเลิศ ณ ห้องปฏิบัติการทางสรีรวิทยาทางการกีฬา อาคารศูนย์กีฬ่าสิรินธร มศว องครักษ์




