พระเจ้าอุทัยทิตย์วรมันที่ 2 (1050 - 1066) ศิลปะปาปวน เมืองหลวง ยโสธรปุระ
พระองค์นับถือศาสนาฮินดูลัทธิไศวนิกาย แต่ไม่ส่งเสริมศาสนาพุทธ-มหายาน
ทำให้บรรดา ขุนนางที่นับถือศาสนาพุทธไม่พอใจ จึงได้ก่อกบฎขึ้นถึง 3 ครั้ง
ถึงแม้จะปราบกบฎลงได้ แต่ ก็ทำให้เขมรต้องอ่อนแอลงมาก
จึงต้องเสียดินแดนบางส่วนไปเช่น อาณาจักรทวาราวดี
สิ่งที่สำคัญที่สุดในรัชกาลนี้ก็คือการสร้างปราสาทและจารึกสด๊อกก๊อกธม
ที่จดจารลำดับกษัตริย์ต่างๆ เริ่มตั้งแต่การก่อตั้งในสมัยพระเจ้าชัยวรมีนที่ 2
ซึ่งเป็นหลักฐานที่สำคัญที่สุด ในการศึกษาเรื่องเมืองพระนครของนักโบราณคดี
ปราสาทปาปวน
เป็นปราสาทที่มียอดสูงรูปทรงปิระมิด 3 ชั้น สูง 48 เมตร
บันทึกของโจวต้ากวนราชทูตจากเมืองจีน กล่าวไว้ว่า
ยอดปราสาทปาปวนเคลือบด้วยสำริดเหลืองอร่ามเห็นได้แต่ไกล
ทางเดินผ่านตัวปราสาทเป็นสะพานหินยกระดับทอดยาว
ทับหลังมีลักษณะเป็นการเล่าเรื่อง มีรูปของหน้าสัตว์ประหลาด
โดยการผสมผสานรวมกับเทวดาที่นั่งอยู่ภายในซุ้ม
หรือบางภาพอาจเป็นการเล่าเรื่องของ กฤษณาวตาร
ปี 2488 ครึ่งหนึ่งของฝั่งปราสาททางทิศเหนือ ชั้น 2 และชั้น 3 แตกออกจากกัน
ปี 2503 ปราสาทได้รับการบูรณะโดยสถาบัน Ecole Francaise d'Extreme-Orient
โดยการรื้อชิ้นส่วนหินของปราสาทที่ยังเหลืออยู่ลงทีละก้อน
เพื่อซ่อมแซมโครงสร้างภายในของตัวปราสาท
ต่อมาการบูรณะได้หยุดลง เนื่องจากสงครามกลางเมือง
ในปี 2514 การบูรณะได้เริ่มต้นอีกครั้ง โดยการรื้อหินกว่า 300,000 ก้อน ลงจากปราสาท
และวางลงบนพื้นในบริเวณป่าข้างองค์ปราสาทโดยคว่ำผิวหน้าของหินลง
เพื่อซ่อนส่วนที่เป็นภาพประติมากรรมตามความเชื่อทางศาสนา
ป้องกันกลุ่มมิจฉาชีพลักขโมยหินเหล่านี้ไป
แต่เมื่อเกิดสงครามอีกครั้งหนึ่ง ทำให้คนงานและช่างบูรณะต้องออกไปจากพื้นที่
ในปีถัดมาส่วนอื่นของปราสาทก็ได้พังลงมาอีก
ในปี 2518 กลุ่มเขมรแดงเข้าครองอำนาจ เข้ารื้อค้นในสำนักงานของ EFEO
บันทึกที่ใช้ระบุถึงลักษณะและตำแหน่งของแท่งหินที่ใช้ประกอบตัวปราสาทหายไป
ในปี 2535 ทีมบูรณะจากฝรั่งเศสได้เดินทางกลับเข้ากัมพูชาอีกครั้ง
หลังจากที่นครวัดได้รับการประกาศให้เป็นมรดกโลกโดยองค์การยูเนสโก
แต่การประกอบชิ้นส่วนหินต่างๆ ของปราสาทกลายเป็นจิ๊กซอว์ขนาดใหญ่
ที่เต็มไปด้วยความสับสนซับซ้อน โดยไม่มีรูปแบบโครงร่างให้ดูเป็นตัวอย่าง
พวกเขานำโปรแกรมคอมพิวเตอร์มาใช้วาดโครงร่างตัวปราสาทในลักษณะสามมิติ
เพื่อวาดแผนที่ระบุตำแหน่งแท่งหินแต่ละชิ้น หลังจากความยากลำบากมาอย่างยาวนาน
ปัจจุบันปราสาทปาปวนก็ใกล้จะได้รับการเปิดให้ชมแล้ว
มาให้ข้อมูลปราสาทที่ ไม่ค่อยได้ยินชื่อ จะได้คุ้นเคยครับ
ฉันบอกว่าเรื่องพระพัตร์ของพระเจ้าวรชัยมันที่ ๗ มีใบเดียวอยู่ตรงไหน? เขาบอกว่าอยู่ตรงหลังประตูที่ทางเข้าช่องยอดนิยมตรงนี้ ก็ใช่เลย ฉันถ่ายภาพได้ทีละใบหน้าแต่ละรูปนับพันกว่า มีลักษณะยิ้มหุบ ตามจมูก คางไม่เหมือนกัน เพราะช่างแกะสลักหินเอาใบหน้าคนเป็นมาเป็นต้นแบบทีละคน ฉันเคยมาเที่ยวพิสูจน์กับตาแล้วว่า ทำไมใบหน้าไม่เหมือนกันเลย 
คุณทิวากรสงสัยไหม? คะ 
