ความรู้พื้นฐานจักรยาน # 1 สนทนาภาษาถ้วยคอ

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

ถ้วยคอเป็นอะไหล่จักรยานที่มีความสำคัญมากชิ้นหนึ่งในจักรยาน เพราะจะมีผลต่อการขี่ และ การควบคุมบังคับเลี้ยวของจักรยาน หน้าที่ของถ้วยคอคือจะเป็นกลไกลสร้างความลื่นให้สามารถบังคับเลี้ยวได้ง่าย และ ในขณะเดียวกันยังต้องมีความแข็งแรงมั่นคงในการรับแรงกระแทกจากการใช้งานอีกด้วย วันนี้เราจะมาทำความรู้จักถ้วยคอแบบต่างๆกัน
สถาพแวดล้อการติดตั้งใช้งานถ้วยคอจะประกอบด้วย 3 ส่วนคือ
1.ซางตะเกียบ หรือ โช้คหน้า (Steering tube) เป็นท่อที่สอดทะลุท่อคอของเฟรมจากด้านล่างขึ้นมาด้านบนเพื่อยึดกับเสต็ม
2.ท่อคอ (Head tube) เป็นท่อที่ต่อเชื่อมยึดกับตะเกียบ หรือ โช้คหน้า โดยให้ท่อเหล่านั้นสอดทะลุผ่าน
3.ถ้วยคอ (Head set) เป็นชุดลูกปืนที่กั้นระหว่างท่อคอและซางตะเกียบ หรือ โช้ค เพื่อให้เกิดความแน่นมั่นคงในการใช้งาน
ในการติดตั้งใช้งานทั้งสามส่วนจะต้องถูกต้องและเหมาะสมกัน ด้วยความที่ปัจจุบันมีขนาดซางตะเกียบ และ ท่อคอหลายมาตรฐาน ทำให้ผู้ใช้เกิดความไม่มันใจ ในการเลือกซื้อถ้วยคอมาใช้ รวมถึงไม่รู้จะหาซื้อมาได้อย่างไร ในยุคก่อน 1980 จักรยานส่วนใหญ่จะใช้ซางตะเกียบขนาด 1 นิ้ว และ เป็นซางแบบมีเกลียวขันถ้วยคอ แต่ในยุคหลังๆซางตะเกียบแบบนี้ได้รับความนิยมน้อยลง และ นิยมใช้กับรถแบบย้อนยุคหรือรถแม่บ้านเท่านั้น จึงขอกล่าวข้ามระบบดังกล่าว จะพูดถึงแต่ซางแบบสมัยใหม่ที่ไม่มีเกลียว ซึ่งเราจะมาดูกันต่อไป
[homeimg=300,250]http://www.thaimtb.com/forum/picture_mt ... 356732.jpg[/homeimg]

[ตาโจ]

[align=center]

h01.jpg (135.99 KiB) เข้าดูแล้ว 53091 ครั้ง

[/align]

ก่อนจะดูถ้วยคอแบบต่างๆ เรามาดูส่วนประกอบพื้นฐานของถ้วยคอว่าประกอบด้วยอะไรบ้าง

1.น็อตขันฝากดเสต็ม(Cap bolt) ทำหน้าที่ขันตั้งน้ำหนักกดฝากดเสต็ม
2.ฝากดเสต็ม(Top cap) ทำหน้าที่กดคอแฮนด์ให้ให้แน่น
3.ฝาปิดกันฝุ่น(Dust Cover) ทำหน้าที่ป้องกันน้ำหรือฝุ่นเข้าตลับลูกปืน
4.แหวนลิ่มกดซาง(Compression ring) ทำหน้าที่เป็นตัวประคองซางตะเกียบให้เสียบแน่นเข้ากับตลับลูกปืนตัวบน
5.ลูกปืนตัวบน (Upper cartridge bearing) ทำหน้าที่เป็นลดแรงเสียดทานในการเลี้ยว และ รับแรงกระแทรกในการขี่
6.ถ้วยลูกปืนตัวบน(Upper cartridge bearing) ทำหน้าที่เป็นตัวประคองลูกปืนตัวบนให้ติดตั้งเข้ากับท่อคอได้
7.สตาร์นัท (Star nut) ทำหน้าที่รองรับสำหรับให้สามารถขันน็อตกดฝาเสต็มได้
8.ถ้วยลูกปืนตัวล่าง(Lower head-tube race) ทำหน้าที่เป็นตัวประคองลูกปืนตัวล่างให้ติดตั้งเข้ากับท่อคอได้
9.ลูกปืนตัวล่าง (Lower cartridge bearing) ทำหน้าที่เป็นลดแรงเสียดทานในการเลี้ยว และ รับแรงกระแทรกในการขี่
10.บ่ารองตะเกียบ (Crown Race) ทำหน้าที่เป็นตัวประคองซางตะเกียบให้เสียบแน่นเข้ากับตลับลูกปืนตัวล่าง

[ตาโจ]

[align=center]

03.jpg (177.71 KiB) เข้าดูแล้ว 53091 ครั้ง

[/align]

รายละเอียดการอ่านค่าในตลับลูกปืนของถ้วยคอจะมีดังนี้
1.แบรนด์
2.ขนาดซาง
3.ความเอียงของบ่าลูกปืนด้านใน
4.รหัสอะไร
5.ความเอียงของบ่าลูกปืนด้านนอก

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

ถ้วยคอจะมีอยู่ 3 แบบคือ
1.ถ้วยคอแบบดั่งเดิม (Traditional Headset) เป็นถ้วยคอแบบต้องเสียบถ้วยคอเข้าไปในท่อคอ แล้วบ่าลูกปืนจะอยู่นอกท่อคอ
2.ถ้วยคอฝัง( Internal headset หรือ Semi-integrated) เป็นถ้วยคอแบบต้องเสียบถ้วยคอเข้าไปในท่อคอ แล้วบ่าลูกปืนจะอยู่ในท่อคอ
3.ถ้วยคอรวม(Integrated Headset) เป็นถ้วยคอแบบที่ใช้ท่อคอเป็นบ่าลูกปืนเลย ถ้วยคอแบบนี้จะมีน้ำหนักเบาที่สุด เพราะมีแค่ตลับลูกปืนกับ ชิ้นส่วนอีกไม่กี่ชิ้น

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

ภาพแสดงขนาดความโตของท่อคอ และ ถ้วยคอแบบดั่งเดิมขนาดต่างๆ เวลาใช้งานจะต้องมีขนาดเท่ากันเพื่อให้สวบใส่เข้ากันแน่นสนิทพอดี

[ตาโจ]

[align=center]

06.jpg (132.66 KiB) เข้าดูแล้ว 53091 ครั้ง

[/align]

ภาพแสดงขนาดความโตของท่อคอ และ ถ้วยคอแบบคอฝังขนาดต่างๆ เวลาใช้งานจะต้องมีขนาดเท่ากันเพื่อให้สวบใส่เข้ากันแน่นสนิทพอดี

[ตาโจ]

[align=center]

07.jpg (134.09 KiB) เข้าดูแล้ว 53091 ครั้ง

08.jpg (140.68 KiB) เข้าดูแล้ว 53091 ครั้ง

[/align]

ภาพแสดงขนาดความโตของท่อคอ และ ถ้วยคอแบบคอรวมขนาดต่างๆ ทั้งด้านบนและด้านล่าง ซึ่งเวลาใช้งานจะต้องเลือกขนาดลูกปืนให้พอดี เพื่อให้ใช้งานได้แน่นพอดี

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

ขนาดความโตของซางตะเกียบทั้งด้านบน และ ด้านล่าง ซึ่งมีมาตรฐานต่างกัน ถ้าขนาดบนกับล่างเท่ากัน จะเรียกชื่อตามขนาดความโต เช่น 1.125 นิ้ว จะเรียกว่า Over size หรือ 1.5 นิ้ว จะเรียก One point five ส่วนถ้าขนาดด้านล่างใหญ่กว่าด้านบนจะเรียกว่า "เทเปอร์"

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

มาตรฐานของบ่ารองโช้ค

[ตาโจ]

[align=center][/align]
1. 1 1/4-inch top bearing
2.1 ½-inch bottom bearing
3.1 1/4 –inch stem
4. Tapered steerer-tube
5. Custom OverDrive 2 expansion wedge
[align=center]

[/align]

แต่เดิมนั้นซางตะเกียบแบบเทเปอร์จะมีอยู่มาตรฐานเดียวคือ บนโต 1.125 นิ้ว ล่างโต 1.5 นิ้ว ต่อมาค่ายรถบางค่ายเช่น Giant ได้พัฒนามาตรฐานซางตะเกียบแบบ OverDrive2 ที่เป็นมาตฐานใหม่คือ บนโต 1.25 นิ้ว ล่างโต 1.5 นิ้ว ดังนั้นการใช้งานซางตะเกียบระบบใหม่จึงจำเป็นต้องหาเสต็มที่รองรับซางตะเกียบขนาด 1.25 นิ้วด้วย ซึ่งมีให้เลือกไม่มากนัก แต่ที่แน่ๆ Giant/Ritchey/Synctace ก็ทำเสต็มมาตรฐานนี้ออกมาจำหน่าย

นอกจากซางตะเกียบแบบเทเบอร์ใน 2 มาตรฐานดังกล่าวแล้วยังมีซางแบบเทเปอร์อีกหนึ่งมาตรฐานที่มีใช้กันคือ บนโต 1.125 นิ้ว ล่างโต 1.25 นิ้ว ซึ่งเป็นเทเปอร์ที่ขนาดด้านล่างเล็กกว่าปกติ

สรุปมาตรฐานซางตะเกียบแบบเทเปอร์ที่มีอยู่ในท้องตลาด
1.มาตรฐานเดิม บน 1.125 นิ้ว ล่าง 1.5 นิ้ว
2.มาตรฐาน Over drive 2 บนโต 1.25 นิ้ว ล่าง 1.5 นิ้ว
3.มาตรฐานใหม่ บน 1.125 นิ้ว ล่าง 1.25 นิ้ว

[ตาโจ]

เมื่อเรามีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับถ้วยคอและส่วนประกอบอื่นๆแล้ว จึงสามารถสรุปขั้นตอนการเลือกถ้วยคอได้ดังนี้
1.กำหนดรูปแบบของลูกปืนถ้วยคอว่าจะเป็นแบบใด

1.1 แบบดั่งเดิม
1.2แบบฝัง
1.3แบบรวม
1.4แบบผสม(บนอย่าง-ล่างอีกอย่าง)

2.วัดขนาดเส้นผ่าศูนกลางด้านในของถ้วยคอ ทั้งด้านบนและด้านล่าง

3.วัดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของซางตะเกียบทั้งด้านที่ปลาย และ โคนล่าง

นำข้อมูลไปหารุ่นลูกปืนต่อไป

[ตาโจ]

[align=center]

headsets.jpg (81.67 KiB) เข้าดูแล้ว 53088 ครั้ง

[/align]

เมื่อถ้วยคอมีหลายชนิด ขนาด เพื่อให้เกิดความง่ายในการสื่อสารกัน Cane Creek จึงได้คิดมาตรฐานการเรียกชื่อถ้วยคอโดยมีรายละเอียดดังนี้

(ชนิดของลูกปืนบน)(ขนาดของท่อคอด้านบน)(ขนาดของซางตะเกียบด้านบน) | (ชนิดของลูกปืนด้านล่าง)(ขนาดของท่อคอด้านล่าง)(ขนาดของขนาดของซางตะเกียบด้านล่าง)



ชนิดของลูกปืนจะมี 3 แบบ
1.EC(External cup) คือถ้วยลูกปืนคอแบบดั่งเดิมที่ต้องดัดถ้วยคอเข้ากับท่อคอ ถ้วยลูกปืนอยู่นอกถ้วยคอ
2.ZS(Zero stack หรือ Intermal) คือถ้วยคอแบบที่ต้องอัดถ้วยคอเข้าไปในท่อคอ ถ้วยลูกปืนจะจมอยู่ในท่อคอ
3.IS (Integrate) คือถ้วยคอแบบที่ใช้ท่อคอเป็นป่าลูกปืน

ขนาดท่อคอ จะเป็นตัวบอกชนิดของลูกปืนถ้วยคอจะมีรายละเอียดดังนี้
1.ขนาด 1.125 นิ้ว(33.90-33.95 mm) , 1.25 นิ้ว( 36.90-36.95 mm) , 1.5 นิ้ว (49.57-49.61 mm) จะใช้ถ้วยคอแบบดั่งเดิม
2.ขนาด 43.95-44 มม , 55.90-55.95 มม จะใช้ถ้วยคอแบบฝัง
3.ส่วนท่อคอที่มีบ่ารองลูกปืนจะใช้ถ้วยคอแบบรวม

ขนาดของซางตะเกียบ จะมีรายละเอียดดังนี้
บน 1.125 นิ้ว ,1.25 นิ้ว , 1.5 นิ้ว
ล่าง 1.125 นิ้ว ,1.25 นิ้ว , 1.5 นิ้ว


ซึ่งการกำหนดมาตรฐานทั้ง 3 อย่างทั้งด้านบนและด้านล่างทำให้การพูดคุยเรื่องถ้วยคอเข้าใจตรงกัน

[ตาโจ]

[align=center]

[/align]

ตัวอย่างการเลือกถ้วยคอใช้งานสำหรับรถที่มีขนาดค่อคอ 44 มม. เท่ากันทั้งบนทั้งล่าง กับ ซางตะเกียบแบบต่างๆ

[ตาโจ]

[align=center]

CK_49.jpg (122.32 KiB) เข้าดูแล้ว 53088 ครั้ง

[/align]

ตัวอย่างการเลือกถ้วยคอใช้งานสำหรับรถที่มีขนาดค่อคอ 49 มม. เท่ากันทั้งบนทั้งล่าง กับ ซางตะเกียบแบบต่างๆ

[ตาโจ]

[align=center]

CK_3449.jpg (120.14 KiB) เข้าดูแล้ว 53088 ครั้ง

[/align]

ตัวอย่างการใช้โช้คแบบเทเปอร์ กับถ้วยคอแบบดั่งเดิม ของ Chris king